زبان روح
در تاریخ موسیقی به ندرت پیش میآید کسی هم در زمینهی موسیقی نابغه باشد و هم شخصیتی معنوی و متفکری ژرفاندیش باشد. برای آشنایی با شخصیت استاد الهی میتوان از مراجع زیر استفاده کرد: تألیفات او، یادداشتهای باقیمانده از آموزههای شفاهی، تجربیات شخصی، موسیقیهای ضبط شده از او و شواهد دست اول. تمامی این مدارک گواه بر این واقعیت است که استاد الهی نه تنها در نواختن موسیقی بلکه در سایر جنبهها نیز شخصیتی استثنایی است. استاد خود میگوید: در دو چیز برایم فوت وقت نشد، تنبور و سلوک معنوی. او از کودکی و در تمام دوران زندگانیاش وقتی برای خود یا دیگران تنبور مینواخت تنها هدفی که در نظر داشت ارتباط با مبدأ و وارستگی کامل از تمام تعلقات دنیوی بود.
طنین ملکوتی
ویدیوی زیر خلاصهای است از سخنرانی پروفسور ژان دورینگ در سالن موزه متروپولیتن نیویورک. او مدیر بخش مرکز تحقیقات علمی موسیقی در پاریس است. در این ویدیو پروفسور دورینگ به این موضوع میپردازد که «چرا استاد بسیاری از اوقات به جای آموزش معنوی یا پاسخ به سؤالات، موسیقی مینواخت». همچنین به برخی از ویژگیهای استثنایی موسیقی استاد الهی اشاره میکند و روشهایی برای استفاده بهینه از این موسیقی ارائه میدهد.
بررسی نظرسنجی
در نظر سنجی مربوط به سوال «آیا با گوش دادن فعال به موسیقی استاد، تأثیر ملموسی را تجربه کردهاید؟»
۸۱٪ شرکتکنندگان، پاسخ مثبت دادهاند و به موارد مختلفی اشاره کردهاند که در زیر آمده است، برخی از این موارد در اکثر کامنتها مشترک بودهاند و برخی نیر توسط تعدادی معدودی تجربه شدهاست.
۶٪ تأثیر ملموسی را تجربه نکردهاند و ٪۱۳ نیز به این موضوع فکر نکردهاند.
هدف از این نظر سنجی، تأکید بر الویت یک تجربه خاص نیست، بلکه ایجاد انگیزه برای گوش دادن فعال به موسیقی استاد و بهره بردن از آن است.
– قویتر شدن توجه و تمرکز به مبدأ حتی در مکانهای شلوغ
– کمرنگتر شدن اثرات دنیای مادی، توجه کمتر به پوچیات، موفقیت بیشتر در پس راندن افکار پارازیتی
– انگیزۀ بیشتر برای عمل به اخلاقیات، توجه بیشتر به رفتار و اعمال روزانه
– توجه بیشتر به نقاط ضعف و تمایل به مبارزه با آنها
– الویت بیشتر برای معنویات قائل شدن
– تشویق شدن برای انجام کارهای خیر و مثبت
– قوت قلب و احساس پشتیبان داشتن
– انرژی مثبت و احساس شوق و نشاط، آرامش اطمینانبخش، احساس مثبت و دلگرمی
– مؤثر بودن در تسکین اندوه حتی در سوگواری
– تقویت انرژی جسمانی بیشتر برای انجام کارهای روزمره
– کم شدن تمایل و شوق به شنیدن موسیقیهای دیگر
– اُنس به موسیقی استاد و احساس کِسل بودن در صورت گوش ندادن
– برقراری یک رابطه درونی
– تفکر بیشتر درمورد شخصیت استاد
– احساس این که این موسیقی با شخص صحبت میکند
– بهبود در وضعیت سلامتی
– بهبود کیفیت خواب
– بهبود کیفیت یادگیری و بیشتر شدن توجه و سرعت درک مطالب
– تربیت گوش برای گوش دادن به موسیقی با صدای ملایم
استاد الهی و آنچه موسیقی او به ما میآموزد

با این حال در فرانسه به این موضوع که موسیقیدانانی که برای اولین بار با موسیقی استاد آشنا میشوند چگونه آن را درک و احساس میکنند کمتر پرداخته شده بود. از این رو، در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۲ م (۲ مهر ۱۴۰۱ش) فرانسوا دژورژ، تهیه کنندۀ برنامههای «فرانس موزیک»، از چهار نوازنده معروف در سطح جهانی، شانی دیلوکا، پاسکال آمویل نوازندگان پیانو، تیبو گارسیا نوازنده گیتار کلاسیک و میشیا فیتزجرالد نوازنده گیتار جاز دعوت کرد تا احساس خود را از شنیدن موسیقی استاد و تأثیری که بر آنها گذاشته بیان کنند. در این برنامه فیلم مستندی درباره موسیقی استاد نیز به نمایش گذاشته شد.
در زیر گزیدهای از نظرات این موسیقیدانان و فیلم مستند* آمده است.
تیبو گارسیا توضیح میدهد که در ابتدا هنگام گوش دادن به موسیقی استاد به کارهای دیگری نیز مشغول بوده و این روش اولیه او در گوش دادن به این موسیقی اشتباه بوده است. بعد از مدتی، متوجه شده با گوش دادن فعال به موسیقی استاد است که میتواند از آن بهره ببرد، ، بدین معنی که برای شناسایی و درک احساسات جدیدی که این موسیقی ایجاد میکند باید زمان صرف کرد. او با بهبود تمرکز دریافت که موسیقی استاد ارتباط نزدیکی با «حقیقت» دارد، زیرا او فقط برای خود و برای مبدأ مینواخت. این نکته، به ما امکان میدهد بهتر متوجه شویم که چرا استاد هیچگاه مایل نبود برای عموم بنوازد.
معرفی سایت راهنمای عملی
اخیراً سایت راهنمای عملی به منظور آشنایی بیشتر و دقیقتر با کتاب «راهنمای عملی: پایههای سیر کمال روحی انسان» تألیف دکتر بهرام الهی دایر شده است.
دکتر الهی در مورد هدف خود از نگارش کتاب راهنمای عملی مینویسد: « علاوه بر ارائهی راهکار عملی (اینویو) برای سیر کمال روحی انسان، پاسخ به پرسشهای همیشگی او، از مبدأ و غایت خود است.» او همچنین به خوانندگان توصیه میکند پیش از خواندن متن کتاب، ابتدا تصاویر آن را با دقت بررسی کنند و هرکس خود را فکراً در درون تصاویر ببیند، و به خود تلقین خود که مستقیماً به او مربوط میشوند.
انسان به علت عقل و اختیارش، تا در این دنیا زندگی میکند تنها یک وظیفهی اصلی بر عهده دارد و آن پرداختن به سیر کمال روحیاش است تا مقطع پایهی آن را در زمین بگذراند. سایت« راهنمای عملی» با در دسترس قرار دادن ابزارهای آموزشی مناسب در راستای این هدف گام برداشته است تا درک بهتر مطالب کتاب را میسر نماید.
شیوههای دیگر هستی
استاد یکی از چهرههای نادری است که اعتلای یک سنت موسیقی را به پشتوانۀ منابعی که میتوان آن را «علم روح» نامید برعهده گرفت. او موسیقی را برای رسیدن به بُعدی مافوق حساسیت یا شیوۀ بیانی برای حصول شناخت و تأثیرگذاری بر سطح دیگری از واقعیت میپنداشت.
موسیقی استاد هر چند ریشه در سنتی دیرینه دارد اما از بسیاری جهات پدیدهای است بدیع، با ساختاری یگانه که مختص شخص اوست و در قالب آموزشهای مدرسی علم موسیقی نمیگنجد. ساختهها و بدیههنوازیهای استاد از لحاظ عمق، پیچیدگی، تنوع و دامنۀ وسیع عواطفی که برمیانگیزند به هیچیک از قطعاتی که پیش از او وجود داشت، شباهت ندارد. او بعضی اصوات متضاد را چنان بهجا در موسیقی خود به کار میگیرد که حضور ناگهانی آنها حواس ما را از بستر معمول و عادتیافتهمان بیرون میاورد و فرصت تغییر و تحول ایجاد میکند.
از دیگر خصایص بدیع موسیقی استاد این است که مجموعهای است جامع و کامل و برای شنیدن، لذت بردن و بهرهجستن از آن نیازی به عوامل بیرونی نیست. این موسیقی به خودی خود سخن میگوید به طوری که میتوان فوراً درکش کرد و طعم آن را چشید. موسیقی استاد به عنوان یک هنر کامل، فقط به سمع نمیرسد، بلکه به بصر نیز میرسد و در قالب صحنهها و تصاویری با آنچه که به زبان عرفا «چشمان روح» خوانده میشود، دریافت میگردد. «از صدای تنبور ذراتی میآیند و آن ذرات صحنههایی درست میکنند…. وقتی تنبور به دست میگیرم متوجه نیستم که خودم میزنم بلکه آهنگ از آن صحنهها برمیآید. به همین دلیل هیچ وقت قطعهای را یک جور نمیزنم اگر چه هزار بار آن قطعه را بزنم.» (آح۲، گ ۳۵۶)